RIS3: Strategie voor het Noorden

De RIS3 is de strategie van en voor het Noorden, ontwikkeld door de noordelijke overheden, kennisinstellingen, ondernemers en andere partners – verenigd in de Economic Board Noord-Nederland (EBNN). Met de RIS3 zetten we in op een innovatiever en sterker Noord-Nederland en werken we gelijktijdig aan een circulaire, gelukkige en inclusieve regio.

De RIS3: een overzicht

De Europese Commissie (EC) verlangt van iedere regio een RIS3 met een gerichte strategie waarlangs de regio specifieke ontwikkelkansen gaat benutten en focus houdt in de doelen waarvoor Europese fondsen worden ingezet. Met deze strategie worden de Europese fondsen met impact en met een zo breed mogelijk draagvlak ingezet. Een goedgekeurde RIS3 is een voorwaarde voor het ontvangen van gelden uit structuurfondsen (EFRO). Hier vind je een overzicht van de RIS3 2021-2027.

De RIS3 2021-2027  staat voor een innovatiever Noord-Nederland en het benutten van ontwikkelkansen. Dit doen we via de weg van transities. Mondiale transities en regionale uitdagingen zetten net als elders ook de brede welvaart in Noord-Nederland onder druk. De economie zal zich hieraan moeten aanpassen. Tegelijkertijd bieden deze transities en uitdagingen nieuwe ontwikkelkansen. Om deze kansen te realiseren is een creatief klimaat nodig waarin vanuit bestaande sterkten (bijvoorbeeld op het gebied van watertechnologie en circulaire kunststoffen) wordt gewerkt aan nieuwe oplossingen. Nieuwe oplossingen die de brede welvaart van onze regio versterken én aansluiten bij de Europese transities beschreven in de Green Deal en de transitie van zorg naar duurzame gezondheid.

Om ontwikkelkansen te verzilveren moet de basis in de regio op orde zijn. De RIS3 focust zich daarom ook op een aantal randvoorwaarden: human capital, innovatief ondernemerschap, digitalisering en internationale samenwerking tussen regio’s.

 

Zie toelichting hieronder
RIS3 2021 - 2027 Figuur 1 (klik op afbeelding om te vergroten) 

De RIS3 zet zich in voor brede welvaart en probeert maatschappelijke en economische impact te bewerkstelligen. In de RIS3 worden vier transities benoemd die de brede welvaart onder druk zetten: ‘van een lineaire naar een circulaire economie’, ‘van fossiele naar hernieuwbare energie’, ‘van zorg naar (positieve) gezondheid’ en ‘van analoog naar digitaal’. ‘Van analoog naar digitaal’ is daarnaast ook een doorsnijdend thema, samen met de thema’s ‘human capital’, ‘ondernemerschap’, ‘interregionalisering’ en ‘digitalisering’. Deze transities en opgaven bieden ontwikkelkansen en nieuwe sterktes. De kern van de RIS3 is om deze kansen en sterktes te ontdekken en te verzilveren. Om dit te bewerkstelligen kent de RIS3 een continu entrepreneurial discovery process aanpak.

 

Bij dit alles wordt rekening gehouden met de sterktes die onze regio al kent, dat is de basis voor ontwikkelkansen. Hier gaat het om onze sterke kennispositie betreffende agro, biobased/ Circulaire Economie, Watertechnologie, high tech systems and materials, chemie en digitaal. Daarnaast zijn onze onderscheidende kwaliteiten als regio van belang, zoals ruimtelijke kwaliteit, een aantrekkelijke leefomgeving en een hoge mate van welbevinden. Andere onderscheidende kwaliteiten kenmerkend voor onze regio zijn de korte lijnen, een mkb-economie en bestaande samenwerkingsinitiatieven. 

In de RIS3 2021-2027 ontwikkelen we door op de weg die we in de RIS3 2014-2020 zijn ingeslagen. Een belangrijk verschil is dat we in de RIS3 voor de nieuwe programmaperiode meer inzetten op gezamenlijk eigenaarschap van de strategie door alle noordelijke partijen en nog meer inzetten op het stimuleren van samenwerken in een sterk ecosysteem. Het zijn immers niet de individuele projecten die het verschil maken voor de regio,  het gaat om de samenhang tussen de initiatieven waarmee we een duurzame verandering realiseren.

Een belangrijke bouwsteen voor de nieuwe RIS3 is het onderzoeksrapport van het HESS-project van het Joint Research Center (JRC) van de Europese Commissie (EC). HESS staat voor ‘Higher Education and Smart Specialisation’ en gaat over de rol die universiteiten en hogescholen vervullen in innovatiestrategieën. Voor deze case study heeft JRC zich geconcentreerd op drie thema’s die nauw verbonden zijn met de RIS3:

  • Verbinding tussen kennisinstellingen en mkb
  • Human capital
  • Innovatie-ecosystemen en de governance van deze systemen

De case study is gebaseerd op deskresearch, interviews en workshops. Meer dan 50 Noord-Nederlandse stakehol­ders, vertegenwoordigers van kennisinstellingen en ondernemers hebben hieraan een bijdrage geleverd.

Download alle documenten

Smart specialisation: Innovatie door transities

De samenleving is op weg naar een toekomst die we niet kunnen voorzien. We hebben te maken met grote maatschap­pelijke transities waarvan nog onbekend is waar ze toe leiden, maar waarvan we zeker weten dat ze grote kansen bieden voor innovaties. Innovatie is de motor voor economische ontwikkeling in een kennisintensieve economie als de onze. Noord-Nederland heeft veel competenties en capaciteiten in huis om nieuwe ontwikkelkansen aan te boren. Om deze ook ten volle te benutten, is het nodig om meer samenhang te creëren, afzonderlijke initiatieven met elkaar te verbinden en nieuwe kansen voor slimme specialisaties te ontdekken. Dit proces noemen we: Smart Specialisation.

Smart Specialisation

Mondiale uitdagingen als klimaatverandering, grondstoffen schaarste, gezondheid en disruptieve digitale ontwikkelin­gen zorgen voor grote uitdagingen op maatschappelijk en economisch gebied. Als regio kunnen we ons alleen van een duurzame brede welvaart verzekeren als wij deze uitdagingen omarmen en vertalen in kansen.

Zie toelichting hieronder
RIS3 2021 - 2027 Figuur 2 (klik op afbeelding om te vergroten)

De RIS3 zet zich in voor brede welvaart en probeert maatschappelijke en economische impact te bewerkstelligen, in lijn met de duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties.

 

De Verenigde Naties hebben de belangrijkste mondiale uitdagingen samengevat in 17 Sustainable Development Goals (SDG’s). In Noord-Nederland hebben wij op basis van grondige analyses en gesprekken met stakeholders een aantal SDG’s ge­ïdentificeerd en vertaald naar transitieopgaven; kortweg, transities. Het gaat om vier transities waar onze regio grote affiniteit mee heeft, bij uitstek kan bijdragen aan de oplossing en in staat is er ontwikkelkansen in te ontdekken:

  • Van een lineaire naar een circulaire economie
  • Van fossiele naar hernieuwbare energie
  • Van zorg naar (duurzame) gezondheid
  • Van analoog naar digitaal

Deze transitieopgaven onderstrepen de urgentie van sociale en technologische innovaties en vragen om nieuwe producten, processen en verdienmodellen en nieuwe vormen van organisatie en samenwerking. De integrale vraag­stukken dagen ons uit om slimme cross-overs te zoeken tussen de thema’s waarop we in Noord- Nederland een sterke kennispositie hebben: het proces van Smart Specialisation.

Inhoudelijke kansen

De kern van RIS3 is dat wij ontwikkelkansen verwachten binnen de bandbreedte van de vier hierboven genoemde transities. Een aantal kan­sen hebben we scherp, van een ander deel zien we alleen nog maar de contouren en er gaan zeker ook nog kansen ontstaan. Het kansenplaatje van de RIS3 zal tijdens de uitvoering steeds scherper worden. Tijdens de uitvoering blijven we in gesprek met alle stakeholders en blijven we analyseren, gevoed door actuele data, wat onze sterke punten zijn en waar ontwikkelkansen liggen die kunnen worden verzilverd.

Nieuwe ontwikkelkansen ontstaan zelden ‘out of the blue’. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat regio’s die zich in het verleden succesvol hebben vernieuwd, een stevig fundament hebben van bestaande competenties. Deze houden direct verband met sterkten die een regio al bezit. Een van de wetenschappers die dit verband heeft aangetoond, is Ron Boschma, hoogleraar Regionale Economie aan de Universiteit Utrecht (UU). Samen met Pierre Alexandre Balland, assistent-hoogleraar Sociale geografie (UU) heeft hij het zogeheten ‘Relatedness model’ ontwikkeld, dat dergelijke verbanden inzichtelijk maakt. Bij het selecteren van transities, sterke punten en ontwikkelkansen hebben wij ons mede gebaseerd op onderzoek dat Boschma en Balland in 2019 voor onze RIS3 hebben verricht. Het bijbehorende rapport is hieronder te downloaden.

Interview Luc Hulsman - Smart Specialisation comes from the grassroots (Engels)

Download alle documenten

Randvoorwaarden

RIS3 2021-2027 gaat over een dynamisch, inspirerend ecosysteem, waarin stakeholders elkaar ontmoeten, bevragen en kennis delen. In zo’n ecosysteem ontdekken zij gezamenlijk nieuwe kansen die tot nieuwe, onderscheidende sterkten leiden. Wij zien enkele doorsnijdende thema’s die medebepalend zijn voor het benutten van ontwikkelkansen binnen de genoemde transities, en doorlopend aandacht vragen. Het gaat om de thema’s human capital, ondernemerschap, grensoverschrijdende samenwerking en digitalisering. De RIS3 samenvatting licht deze thema’s verder toe.

Zie toelichting hieronder
RIS3 2021 - 2027 - Figuur 3 (klik afbeelding om te vergroten)

In de RIS3 worden vier transities benoemd die de brede welvaart onder druk zetten: ‘van een lineaire naar een circulaire economie’, ‘van fossiele naar hernieuwbare energie’, ‘van zorg naar (positieve) gezondheid’ en ‘van analoog naar digitaal’. ‘Van analoog naar digitaal’ is daarnaast ook een doorsnijdend thema, samen met de thema’s ‘human capital’, ‘ondernemerschap’, ‘interregionalisering’ en ‘digitalisering’.

Monitoring: Hoe houden we koers?

Innovatieprocessen zijn vooraf niet te sturen. Daarom is het van groot belang om de voortgang nauwgezet te blijven volgen, zodat we in staat zijn om tijdig bij te sturen en in te spelen op veranderingen. Dit vraagt een monitoringsysteem dat enerzijds maximaal recht doet aan de flexibiliteit die bij RIS3 centraal staat, en anderzijds houvast biedt om de strategie effectief en efficiënt te implemen­teren.

In de periode 2014-2020 hebben we de Noord-Nederlandse Innovatiemonitor ontwikkeld om diepgaand inzicht te krijgen in de innovatieprestaties van het mkb in Noord-Nederland. De Innovatiemonitor is een belangrijke bouwsteen voor het RIS3-monitoringsysteem. De resultaten van de Innovatiemonitor dienen als input voor de bouwstenen ont­wikkelingskansen, ‘Continuous Enterepreneurial Discovery’ (C-EDP), ondernemerschap en grensoverschrijdende samenwerking. De monitor genereert jaarlijks niet alleen veel waardevolle data, maar zorgt ook voor verbinding tussen de partijen in het ecosysteem. Aan de moni­tor zijn negen strategische partners (Q4-helix) verbonden. Daarnaast neemt een groeiende groep mkb’ers deel aan het jaarlijkse onderzoek. Dit systeem staat model voor een RIS3-monitoringssysteem.

Daarnaast is in de EBNN in 2020 voor het eerst de Stand van de Noord-Nederlandse Economie behandeld. In deze paper worden een aantal bestaande onderzoeken naar diverse deelgebieden van de Noord-Nederlandse economie geïntegreerd en vertaald naar opgaven.

Download alle documenten
bulb search chat calendar compass couple file-pdf map navicon organiser person phone piggy-bank play service thumbs-up timer tractor wall