De luis te slim af: “Straks weet de teler precies wanneer hij moet ingrijpen”

Een heel vervelend beestje

“De groene perzikbladluis is een heel vervelend beestje voor gewassen, omdat die ziektes kan overbrengen”, vertelt Greta. Om te bepalen hoeveel luizen er in een gebied vliegen, plaatst de Nederlandse Algemene
Keuringsdienst (NAK) vangbakken in het veld. Daarin komen allerlei insecten terecht. “Wat erin zit, wordt met het menselijk oog bekeken, herkend en geteld. Zorgvuldig werk, maar zeker niet realtime.”

Wachten telers op de uitslag, dan kunnen ze te laat zijn. Toch is spuiten uit voorzorg ook geen houdbare oplossing. “Het is steeds minder goed te verkopen dat er maar wordt gespoten terwijl er geen luizen zijn.”

De zoektocht naar een alternatief begon in 2018. “Toen hadden we grote problemen met virussen in pootgoed”, vertelt Greta. “Het jaar daarna zijn we gaan onderzoeken of we beter inzicht konden krijgen in de luizenvluchten. Maar de technieken die er op dat moment waren, boden geen uitkomst.”

Van plakstrip naar fotoklik 

Een tijd later kwam de zoektocht opnieuw op gang. Een camera zou immers wél meteen kunnen meekijken. En cameratechniek was precies de expertise van Jos Broeders, de man van Greta. Bij GeJo Grading Services ontwikkelde hij samen met compagnon Gerard Blok optische sorteermachines voor aardappelen, uien en andere knollen: de Smart Grader. Een teler uit de buurt vroeg: “Kon zo’n camera eens niet naar de aardappel, maar naar de luis kijken? En die direct herkennen en tellen, zodat hij als teler alleen hoefde in te grijpen als het echt nodig was?”

Jos dook erin met lector Klaas Dijkstra van de visionafdeling van NHL Stenden. Studenten werkten mee. George Pars bracht kennis van gewasbescherming en insecten in. Fokke Fokkema kende de landbouwpraktijk.

Samen bedachten ze een opvallende oplossing, vertelt Greta. “Een gele plaat trekt de luis aan. Bij ons vliegt het beestje langs de camera en klik: de foto is gemaakt. Daarna vliegt de luis gewoon verder.” Anders dan bij veel andere systemen zit er geen lijm op. “Een luis is namelijk zo kwetsbaar dat die op een plakstrip beschadigt en moeilijker te herkennen is. Een AI-model moet de luis op de beelden automatisch herkennen.”

Groen licht, en toen werd alles anders 

AnaVita Beheer vroeg via het SNN subsidie aan. Elies de Vries van Elyt Consultancy hielp het samenwerkingsverband met het plan. Op 28 december 2021 kwam het goede nieuws: de aanvraag was goedgekeurd. Het project kreeg Europese EIP-subsidie uit het Plattelandsontwikkelingsprogramma POP3. Een paar uur later overleed Jos plotseling. “Hij heeft nog geweten dat de subsidie was toegekend.” Daarna lag het project begrijpelijkerwijs stil. “Op dat moment vraagt alles om aandacht, behalve zo’n project.” Enkele maanden later meldde Elies zich opnieuw. NHL Stenden en de andere partners geloofden nog altijd in het plan. Greta kende de aardappelsector, maar niet de techniek. Daarom vroeg ze Gerard om hulp. Zijn reactie liet weinig ruimte voor twijfel: “Als Jos daar iets in zag, dan gaan we dat samen oppakken.” Doorgaan was een eerbetoon, maar bovenal werd het een gezamenlijk project.

“Een innovatie staat zelden panklaar in het veld. Met de subsidie konden de partners bouwen, testen en opnieuw bouwen. “Je richt je eerst op de belichting en de camera’s en gaat dat finetunen” - Greta Broeders

Proberen, leren, verbeteren

Een innovatie staat zelden panklaar in het veld. Met de subsidie konden de partners bouwen, testen en opnieuw bouwen. “Je richt je eerst op de belichting en de camera’s en gaat dat finetunen”, vertelt Greta. “Randzaken zijn dan nog niet op de radar.” 

De eerste proefopstelling was bijvoorbeeld veel te groot. “Die was niet te hanteren en niet te vervoeren.” Terug naar de tekentafel. Eenmaal in het veld diende het volgende probleem zich aan: stroom. “Binnen de muren van de opleiding heb je stopcontacten bij de hand. Maar buiten in het veld niet.” Een zonnepaneel bood uitkomst. Al bleek ook dat eerste zonnepaneel veel te groot. 

Binnen het subsidietraject ontwikkelden de partners twee testopstellingen. De tweede was een stuk handzamer. Inmiddels staan er zes op verschillende plekken en werken de partners verder vanuit een nieuw opgerichte b.v., om de stap naar de markt te zetten.

Niet alleen op jacht naar de luis 

De beelden zijn veelbelovend, klaar is het systeem nog niet. “Telers kunnen nu via een website bekijken wat er voor de camera vliegt. Ze moeten nog zelf beoordelen: hé, dit is een luis, dit is een vlieg, dit is een wesp.” Al die beelden worden gebruikt om het AI-model te trainen. “Hoe meer foto’s onze experts beoordelen, hoe beter het systeem leert herkennen wat er vliegt.”

En er vliegt veel meer voorbij dan alleen de luis. De AI-training richt zich nu op de groene perzikbladluis en de oprukkende cicade. Later kunnen daar insecten als de uienvlieg en tijgermug bij komen. “En misschien helpt de techniek straks zelfs om de biodiversiteit te monitoren."

Gewoon op de klompen

De volgende stap is een app. Herkent het systeem een luis, dan krijgt de teler automatisch een waarschuwing. “Zover is het nog niet, maar we zijn al een heel mooi eind op weg.” Ook bij deze verdere ontwikkeling van de software blijft de hogeschool betrokken.

Greta: “De eerste keer dat ik daar binnenkwam, dacht ik: o ja, dít is Jos. Hij ging er altijd op zijn klompen naartoe. Geen houten klompen, maar van die andere. Ik vroeg me altijd af: kan dat eigenlijk wel? Binnen zag ik waarom hij zich er zo thuis voelde. De onderzoekers waren minstens zo enthousiast als hij. En de projecten die bij ons thuis aan de muur hingen, zag ik daar ineens tot leven komen.”

Haar advies luidt dan ook: “Zoek die verbinding en haak een kennis- of onderwijsinstelling aan. Niet alleen omdat het een voorwaarde is voor de subsidie, maar vooral omdat het heel leuk is om samen te werken. Het is verfrissend om met een andere blik naar hetzelfde vraagstuk te kijken.” 

Ook de regio heeft baat bij zulke projecten. “De landbouw is hier heel belangrijk, als sector én als werkgever. Toch wordt het hogere landbouwonderwijs in Leeuwarden soms voorbijgelopen door bekendere opleidingen elders. Dat is zo zonde. We moeten onze opleidingen hier blijven voeden vanuit de praktijk.” Via het Europees Innovatie Partnerschap deelden de partners hun kennis ook met anderen.

“Zoek mensen die kunnen wat jij niet kunt.” Dat geldt ook voor de subsidieaanvraag zelf. “Wij zijn doeners, ontwikkelaars, echte Willie Wortels. We willen graag iets bedenken, maar liever niet de administratieve weg bewandelen. Zorg daarom meteen voor iemand zoals Elies.”” - Greta Broesders

Willie Wortels en papierwerk 

Voor ondernemers met een ongewoon idee heeft Greta nóg een advies: “Zoek mensen die kunnen wat jij niet kunt.” Dat geldt ook voor de subsidieaanvraag zelf. “Wij zijn doeners, ontwikkelaars, echte Willie Wortels. We willen graag iets bedenken, maar liever niet de administratieve weg bewandelen. Zorg daarom meteen voor iemand zoals Elies.”

Het SNN hielp de puntjes op de i te zetten. “Niet met rode strepen door het plan, maar door samen te kijken wat er nog nodig was. We werden goed meegenomen en kregen tips en tricks om het proces soepel te laten verlopen.”

In het veld zoemt ondertussen van alles langs de gele plaat. De camera kijkt, fotografeert en leert. Beeld voor beeld komt de oorspronkelijke wens dichterbij: niet spuiten omdat er ‘misschien’ iets vliegt, maar precies weten wanneer het nodig is. “Zodat er uiteindelijk iets staat waar akkerbouwers echt baat bij hebben.”

Dit project draagt bij aan landbouwinnovatie en is mede mogelijk gemaakt door de EIP-subsidie uit het eerdere Europese programma POP3. Binnen het huidige Europese Gemeenschappelijke Landbouwbeleid (GLB) heet deze subsidie ‘Samenwerken aan innovatie EIP’.